Dick van Zijll Langhout

Soefisme, de mystiek van de islam
Mystiek is de poëzie van de religie. Het is hemelse muziek gezet op aardse tonen. Het begeleidt de religie. Ze voedt de religie met haar ervaring.  Maar wordt de mystiek te machtig dan dreigen de structuren en de theologie te vervagen. Worden daarentegen de structuren te machtig dan komt de levende stroom van de mystiek in de verdrukking.

 

Volgens de Enschedese predikant ds. Dick van Zijll Langhout is het beeld dat in de westerse wereld wordt geschetst van de islam erg eenzijdig. De islam een gewone, zeer spirituele religie met veel mystieke dimensies. Het beeld van de islam als een politiek-ideologisch systeem, zoals dat vaak geschetst wordt is onjuist. Natuurlijk kent elk geloof wel ideologische uitschieters, maar dat geldt net zozeer voor andere religies, waaronder het christendom. 
Volgens Van Zijll Langhout verdwijnen de grenzen tussen de geloofssystemen in de mystiek. ‘De namen zijn verschillend – God, Allah, Jezus, Boeddha – , maar de termen waarin de weg beschreven wordt en de obstakels op die weg zijn frappant gelijkluidend.’ Van Zijll Langhout noemt de mystiek dan ook de oerbeweging van de religie. Mystiek beging met ervaring, elke religie begint met mystiek. ‘Mensen gaan ontdekken dat er een kracht is die groter is dan je zelf bent. De boeddhist noemt het anders dan de christen en de jood, maar de kern is hetzelfde. Het gaat om de oermomenten van het geloof. Wat Jezus in de woestijn meemaakte was een mystieke ervaring. ‘Van Zijll Langhout hanteert en heldere definitie als het om mystiek gaat: ‘Mystiek is een religieus oerfenomeen dat de directe tegenwoordigheid van God of het goddelijke ervaart of beoogt.’ Volgens de  Enschedese predikant is het in onze moderne, rationele tijd kennelijk not done om te spreken over de eenwording met God, over het opgaan in het goddelijke geheim. Maar dat wil niet zeggen dat mensen deze ervaringen  niet hebben. Mystieke  ervaringen zijn van alle plaatsen en alle tijden’.
Overvloed is het opzoeken van bedelaars en armenzoals schoonheid een spiegel zoektbedelaars en armen zijn de spiegel van Gods overvloeden zij die met God zijnzijn verenig met de Alomvattende Overvloed Prachtige woorden van soefi-leraar en dichter Rumi. Rumi wordt gezien als een van de grondleggers van het klassieke soefisme. Van Zijll Langhout waardeert de poëzie van Rumi zeer. ‘Rumi is opgegroeid in een klimaat waarin joden, christenen en moslims elkaar goed konden verstaan.’ Zijn poëzie ademt volgens Van Zijll Langhout dan ook de mystiek spiritualiteit die achter alle drie religies schuilgaat.Rumi staat bekend onder twee namen, een Perzische en een Turkse.  ‘Mawlānā Jalāl ad-Dīn Muhammad Rūmī wordt in 1207 geboren in de stad Balkh in de toenmalige Perzische provincie Khorasan. De locatie maakt tegenwoordig deel uit van Afghanistan. Roemi stierf in 1273 in Konya. Deze stad maakt deel uit van het huidige Turkije. In Konya heeft Roemi een groot deel van zijn leven doorgebracht. Vanwege zijn enorme bijdrage aan de Turkse cultuur is staat hij in het Turkse taal- en cultuurgebied bekend als Mevlânâ Celâleddin Mehmed Rumi. 

Van Zijll Langhout vertelt dat soefisme een zekere verwantschap kent met het Griekse woord sophia, dat wijsheid betekent. Maar het is volgens hem ook verwant met het Arabische woord saf, zuiverheid, dat verwijst naar het witte wollen kleed dat door sommige soefi’s werd gedragen. ‘Samen verwijzen ze naar de zuivere wijsheid, de wijsheid die opwelt in het zuivere bewustzijn, waaruit alle indrukken en problemen van het uiterlijke leven zijn weggewist. Het woord duidt op de wijsheid van het hart, niet die van het verstand.’ In de westerse wereld zijn er twee vormen van soefisme bekend. De eerste vorm stamt uit de oude cultuur rondom Konya genoemd. Er was in Konya sprake van een bloeiende gemeenschap van mensen die zich bezig hielden met het soefisme, dat waarschijnlijk al uit de negende eeuw stamt. De tweede variant, die Universeel Soefisme wordt genoemd, stamt uit het erfgoed van de Indiase mysticus Hazrat Inayat Kkan (1882-1927). Als er in de literatuur over het soefisme wordt gesproken (met kleine letters) gaat het meestal om de oude mystieke oosterse traditie. De term Universeel Soefisme (met hoofdletters) wordt gebruikt als het om de erfenis van Inayat Kkan gaat.