Alexander Pechtold

Laat de Islam in Nederland haar Verlichting vinden
D’66 Fractie-voorzitter Alexander Pechtold verdiepte zich in de Kor’an en de Islam en kwam tot de conclusie dat de Islam helemaal geen bedreigende religie voor de Nederlandse samenleving is? ‘Het is niet het Boek of de mensen die op basis daarvan hun leven vormgeven die bedreigend zijn, het zijn de leiders die misbruik maken. Elk geloof heeft het effect dat de goede mensen er beter van worden, maar de slechte ook slechter.’

‘In de geschiedenis zijn het de kerkelijke, religieuze leiders geweest,’ aldus Pechtold, ‘die het geloof hebben misbruikt. De ruimte die populisten als Wilders in het integratiedebat pakken, heeft alles te maken met het vacuüm dat anderen creëren. Wij politic zijn – en ik reken mezelf daar ook onder – nog steeds niet in staat om daar een afdoende antwoord op te vinden. Ik zou willen  dat we een actief beleid zouden weten te ontwikkelen dat we ook eens een tijdlang weten vol te houden. 

Pechtold noemt zichzelf een vrijzinnige liberaal. Hij laat zich leiden door de drieslag van de Franse Revolutie. ‘Vrijheid is voor mij het centrale thema. Als het om vrijheid van meningsuiting gaat overigens altijd binnen de grenzen van de beschaving. Je kan alles zeggen, maar de vraag is of je alles moet zeggen.’ Hij is blij dat de periode van politieke en religieuze verzuiling voorbij is, alhoewel dat voor veel mensen een overzichtelijke periode was. Ik ben blij dat we niet meer in een systeem zitten waar meneer dominee of pastoor bepaalt wat we stemmen, bij welke voetbalvereniging de kinderen mogen en bij welke slager we ons vlees kopen. Het is goed dat kerk en staat helderder dan ooit gescheiden zijn.’

Pechtold heeft tijdens het kerstreces diverse boeken gelezen over Spinoza, over de patriottentijd, over de Vrijzinnig Democratische Bond. ‘Ik heb toen het gevoel gekregen dat het christendom in West-Europa na 2000 jaar zijn verlichting vond door de ruimte die we elkaar gaven. De ruimte aan het individu, de ruimte in het geloof. Deze ruimte is bepalend geweest voor de ontwikkeling van het geloof de samenleving zoals we die hier nu kennen. Misschien zouden we het antwoord moeten vinden door het streven te uiten om de islam ook in West-Europa z’n verlichting te laten kennen, te laten ontdekken. Dat zal niet snel in Saoedi-Arabië of Afghanistan gebeuren. Laat datgene waar wij zo trots op zijn, onze ruimte, onze vrijheden, nu eens gebruiken om kansen te geven aan mensen - die hier naar toe zijn gekomen en belang hechten aan hun oorspronkelijke wortels, inclusief hun Heilige Boek- om hier hun Verlichting te vinden. Dat zou het antwoord moeten zijn op het lawaai dat populisten nu veroorzaken.’

We zijn in Nederland volgens Pechtold al een paar keer door de mand gevallen als het gaat om onze vermeende tolerantie. ‘We hebben te vaal met het vingertje naar andere landen gewezen als het gaat om radicalisering, om extremisme. We blijken toch ook een stevige portie xenofobie te kunnen ontwikkelen: voor andere rassen, voor het vreemde. Dat begint met een kookluchtje. Maar het neemt soms ernstige vormen aan. Maar de heersende traditie is er één van tolerantie. Ons staatsbestel is een blauwdruk geworden voor de Verenigde Staten. Kortom: deze plek heeft de potentie om ook de islam kansen te geven. Uiteindelijk zullen de moslims het zelf moeten doen. Maar wij hebben de mogelijkheid om voor hen de ruimte te creëren.

Pechtold vindt de periode waarin we nu leven ‘een woest interessante tijd’. ‘Ik kan nog niet helemaal beoordelen hoe we over tien, twintig jaar terugkijken op de start van de eenentwintigste eeuw. We dachten in de jaren negentig dat de wereld, met Nederland voorop, zo’n beetje af was. We zijn daarna ontzettend door het ijs gezakt en door elkaar geschud. Sommigen hebben zich in angsten gestort. Daar moeten we weer opnieuw uit zien te komen. Dat betekent ook nieuw leiderschap. Er zijn weer nieuwe visies nodig. Een verscherping van het politieke debat is daarbij nodig. Er zijn tal van heilige huisjes in beter perspectief gezet.  Aan het eind van de twintigste eeuw waren we misschien niet ingeslapen, maar de welvaart klotste ons wel over de plinten. We worden nu wakker geschud. En dat allemaal om Nederland bij de les te houden.’